UTRECHTSE HEUVELRUG – Het lijkt erop dat het zenderfeest in de provincie Utrecht van de Zoogdiervereniging (vijf wolven zenderen) niet alleen verstoord wordt door de aanwezigheid van wolf Sam en dierenrechtenorganisaties maar ook door advies uit Wageningen. De Faunabeheereenheid in Utrecht heeft namelijk bij WENR een eigen advies ingewonnen, met daarin andere bevindingen. WENR adviseert een wolf per roedel te zenderen en data vooral te gebruiken om knelpunten op te lossen en handhavend op te treden tegen ménsen. Terwijl de Zoogdiervereniging en de provincie de hele roedel willen vangen met valstrikken en zenderen om snel bij de wólven in te kunnen grijpen. En er is meer opvallends.
Beleid, plannen, adviezen en belangen in Utrecht zijn al schimmig, maar nu komen daar verschillende visies voor de Faunabeheereenheid (FBE) Utrecht bij. Gijs de Kruif, voorzitter van de Faunabeheereenheid (met daarin ook bestuursleden van de landgoederen), voormalig wethouder Woudenberg (destijds samen met Wilbert Nijlant van Landgoed Den Treek lid van Stuurgroep Henschotermeer), wordt opvolger van Mirjam Sterk, gedeputeerde van Utrecht.
De Stichting Valwild valt onder de FBE en zijn betrokken bij aanrijdingen met een wolf. De vrijwilligers worden met een heel andere visie aangestuurd dan algemeen geldt bij een (strikt) beschermde diersoort. De verslagleggende secretaris van Stichting Valwild is ook werkzaam bij het Schoutenhuis in Woudenberg, die de privélandgoederen in de regio beheert.
De wolven van de Utrechtse Heuvelrug liggen onder vuur: ze lopen volgens landgoed Den Treek-Henschoten de recreatie in de weg, worden verstoord door Defensie, er wordt op ze gejaagd, ze hebben te maken met veel loslopende honden en drukte, er zijn verstoringen bij het nest en ze zijn bij herhaling verkeersslachtoffer. Er zijn, zo blijkt uit de jaarverslagen van Stichting Valwild, meer aanrijdingen met wolven dan bekend. Een aantal wolven maakte zich na een ongeluk uit de voeten en leefde verder. Terwijl het interne advies naar Valwild is: schieten. Zelfs al heeft een wolf maar een pootbreuk (zie onderaan artikel).
Daarnaast moeten van de provincie Utrecht ten minste vijf wolven worden gevangen (met een valstrik), verdoofd en gezenderd, met alle mogelijke fatale gevolgen vandien.
Zie ook deze artikelen:
WENR: een wolf zenderen is genoeg
De provincie Utrecht heeft de wettelijke taak om de wolf te beschermen en het beleid uit te voeren. Het wolvenbeleid in Nederland wordt primair geschreven en vastgesteld door het Interprovinciaal Overleg (IPO), in samenwerking met de provincies en ondersteund door BIJ12. Het beleid is vastgelegd in het Wolvenplan. Tot nu toe is er alleen een aanlijnplicht.
- Monitoring en adviezen worden ingewonnen bij de Zoogdiervereniging.
- Op privélandgoederen worden de wolven door de landgoederen zelf gemonitord. Informatie wordt niet gedeeld, alleen bij afschot. WENR: Het Meetprogramma Wolf van BIJ12 biedt gedetailleerde informatie over verspreiding en aantallen wolven. Er zijn dan ook geen aanbevelingen voor aanpassingen of aanvullingen, behalve het advies om zo veel mogelijk landeigenaren en gebiedsbeheerders te betrekken die nu nog niet deelnemen aan het meetnet.
- BIJ12 geeft voortgangsrapportages over de wolf in Nederland.
- Bij aanrijdingen en incidenten zijn onder andere betrokken: politie, BOA’s, ODU, de provincie Utrecht, de FBE, landgoederen en Valwild.
De Faunabeheereenheid (FBE) in Utrecht die voor de provincie Utrecht het Faunabeheerplan maakt, blijkt Wageningen Environmental Research (WENR) gevraagd te hebben voor monitoringadvies voor het Faunabeheerplan. In dat monitoringadvies wordt uitgebreid stilgestaan bij het onderwerp wolf.
WENR is onderdeel van Wageningen University & Research (WUR). Ecologen van WUR hebben in opdracht van privélandgoed National Park Hoge Veluwe de eerste wolf in Nederland gezenderd. Deze wolf was direct na het doodschieten van wolf Bram op de Utrechtse Heuvelrug en het is aannemelijk dat hij de nieuwe partner is van wolvin Eva. Ze zijn de ouderdieren van de roedel van de Utrechtse Heuvelrug dat het kerngebied heeft op privélandgoed Den Treek-Henschoten.
Drie maanden geleden schreef Wolven in Utrecht een artikel over drie jaar wolvenbeleid in Utrecht en noemde daarin dat er maar weinig gebeurt aan bescherming. In het Monitoringadvies bij het Faunabeheerplan Utrecht 2026-2031 heeft ook Wageningen Environmental Research (WENR) deze mening:
”Er zijn nog nauwelijks plannen ontwikkeld, door terreinbeheerders of anderen, voor de implementatie van maatregelen die conflicten tussen wolven en mensen/huisdieren moeten voorkomen. Hierbij kan men denken aan het zoneren van het recreatief gebruik van een gebied, het opleggen van restricties aan bepaalde vormen van recreatief gebruik, het vergroten van bospercelen door het opheffen van paden, het tijdelijk afsluiten van bosgebieden, het aanwijzen van rustgebieden, het informeren van bezoekers, etc.
Een deel van deze maatregelen is inmiddels al wel ingezet, ook in Utrecht, maar dan vooral als reactie op incidenten.
In de komende jaren zal men echter moeten streven naar proactief beleid, i.e. de implementatie van maatregelen met als doel incidenten te voorkomen. Het advies is om (de ontwikkelingen van) deze maatregelen in kaart te brengen, inclusief registratie van de specifieke kenmerken van de ingezette maatregelen. Dit kan door eenmaal per jaar een inventarisatie uit te voeren, waarbij alle terreinbeherende organisaties worden geconsulteerd.”
WENR doet vervolgens een aantal voorstellen, waaronder het zenderen van een wolf om de data te gebruiken voor een totaal ander doel dan de Zoogdiervereniging en de provincie Utrecht. Hoewel er nu al een gezenderde wolf rondloopt, die door WUR wordt gevolgd, is de provincie Utrecht nog steeds van mening dat er minimaal vijf wolven moeten worden gezenderd: vooral om snel maatregelen tegen de wolven te treffen.
WENR is van mening dat een gezenderde wolf per roedel volstaat. En wat in hun advies opvalt, is dat WENR het zenderen vooral wil gebruiken om handhavend op te treden tegen mensen (verstoringen). En om te kijken waar knelpunten zijn om problemen te voorkomen.
Zo schrijft WENR in het advies:
Monitoring
De voorgestelde monitoring zal een beeld opleveren van enerzijds de aantallen en locaties van conflicten tussen mens/huisdier en wolf in de provincie en anderzijds de maatregelen die zijn genomen om dergelijke conflicten te voorkomen. De gegevens kunnen worden gebruikt om trends in conflicten (of hotspots) te achterhalen en om eventuele ‘witte plekken’ wat betreft preventieve maatregelen te identificeren. Daarnaast kunnen de gegevens helpen bij een verkenning van correlaties tussen conflicten en (het ontbreken van) maatregelen. Ook hier geldt weer dat de gegevens niet geschikt zijn voor het verklaren van correlaties of het ontbreken daarvan. De monitoring geeft dus een antwoord op de ‘wat’-vraag, maar niet op de ‘waarom’-vraag.
Aanvullend onderzoek
Er zijn globaal drie typen maatregelen die kunnen helpen om conflicten te voorkomen:
(1) het scheiden van mens/huisdier en wolf in ruimte en/of tijd, bijvoorbeeld door gebieden (tijdelijk) te sluiten;
(2) het conditioneren van wolven, bijvoorbeeld door maatregelen te nemen die schuwheid bevorderen;
(3) het informeren van mensen, bijvoorbeeld over risicogebieden, over restricties, over hoe te handelen binnen actuele leefgebieden van wolven of over wat te doen bij een ontmoeting met een wolf.
Naar verwachting kunnen de grootste effecten worden verwacht als deze drie typen maatregelen in combinatie worden geïmplementeerd. Voor al deze maatregelen geldt echter dat momenteel nog weinig bekend is over de effectiviteit in de Nederlandse context.
Via aanvullend onderzoek is daar meer inzicht in te verkrijgen. Het meest veelbelovend in dit verband is het doen van telemetrisch onderzoek. Door per roedel minimaal één wolf van een zender te voorzien, kan inzicht worden verkregen in onder meer (1) het habitatgebruik, onderscheiden naar o.a. dag/nacht en seizoen, (2) reproductie en overleving, (3) het gedrag van de dieren in relatie tot de aanwezigheid van (veel) mensen en (4) de reactie van de dieren op of adaptatie aan genomen preventieve maatregelen. Aangezien het vangen van een wolf (om deze van een zender te voorzien) naar verwachting al zorgt voor een negatieve conditionering, kan deze handeling ook direct onderdeel zijn van een experiment. In aanvulling op dergelijk telemetrisch onderzoek is het aan te bevelen om de navolging van maatregelen gericht op (veranderingen in) menselijk gedrag te onderzoeken. Dit zit dan voor een belangrijk deel in het registreren van overtredingen, zoals het illegaal betreden van gesloten gebieden. Omdat de inzet van handhaving sterk kan verschillen per gebied en/of periode, is het hierbij vooral van belang om ook de inzet te registreren, zodat een relatieve maat voor de mate van acceptatie/navolging van maatregelen wordt verkregen.”
Tekst gaat verder na de foto’s.
Het is opvallend dat WENR met dit advies komt, omdat de Zoogdiervereniging in opdracht van de provincie Utrecht de hele roedel wil zenderen. De provincie Utrecht wil dit vooral om de volgende reden:
”Deze vergunningaanvraag is voor de provincie noodzakelijk om te kunnen handelen wanneer de situatie daar om vraagt. Wanneer de wolven op de Utrechtse Heuvelrug met behulp van een zender gevolgd kunnen worden, kunnen inwoners en betrokken overheden en instanties beter geïnformeerd worden over het leefgebied van de wolven. Een ander voordeel is dat, wanneer zich een incident voordoet, er snel geanalyseerd kan worden welke wolf bij het incident betrokken was en er eventuele aanvullende acties voor deze specifieke wolf genomen kunnen worden.”
Bron: BIJ12
Daarnaast denkt de provincie Utrecht/Zoogdiervereniging dat de nakomelingen van wolf Bram het ‘ongewenste gedrag’ van hun vader hebben geleerd: het is vooral bedoeld als ”beheersinstrument”. Terwijl Hugh Jansman op 17 maart 2026 over de dood en het gedrag van wolf Bram zegt: “Sinds hij weg is zien we dit gedrag bij geen enkele andere wolf op de Utrechtse Heuvelrug.”
In oktober 2025 werd bij RTV Utrecht vermeld dat er gebruik gemaakt zal worden van strikvallen:
”De provincie heeft de voorwaarden voor het zenderen van de wolf opgenomen in een zogeheten maatwerkvoorschrift, dat deze week is gepubliceerd en tot 1 april 2027 loopt.
“De komende periode werkt de Zoogdiervereniging een onderzoeksplan uit, zodat naar verwachting in de winter gestart kan worden”, aldus de provincie. De onderzoekers mogen een strikval gebruiken om de wolven te vangen. Daarbij wordt de poot van het dier omklemd door een stalen draad. Zodra het beest in de val loopt, gaat een alarmsignaal naar een ‘vangteam’. De wolf wordt vervolgens verdoofd en krijgt een halsband met daarin een zender. Een strikval veroorzaakt volgens de onderzoekers hooguit een lichte verwonding aan de poot.”
Dierenrechtenorganisaties verzetten zich fel tegen dit zenderonderzoek. Daarnaast loopt er al een door WUR gezenderde en gevolgde wolf rond.
Conclusie: de wolven zijn al negatief geconditioneerd
Wie gaat nu wat doen in de provincie Utrecht? Trekt de Faunabeheereenheid hier zijn eigen plan? De adviezen van WENR staan haaks op de plannen van de Zoogdiervereniging. Wie gaat het zenderfeest verstoren van de Zoogdiervereniging? Is dat wolf Sam, de Faunabeheereenheid, WENR, WUR, dierenrechtenorganisaties als de Faunabescherming of Animal Rights?
De wolven laten zich in elk geval nauwelijks zien. Wolvin Eva (van nature een schuwe wolvin), en de welpen zijn vorig jaar negatief geconditioneerd door de maandenlange jacht op en het doodschieten van de vaderwolf van de roedel, wolf Bram, en wolf Sam is in Nationaal Park Hoge Veluwe door mensen gevangen, verdoofd en gezenderd.
Het wolvenbeleid voor een handjevol wolven kostte de afgelopen jaren miljoenen, met een schamele aanlijnplicht als beschermende maatregel. Geld speelt geen rol. Belangen wel.
De recente rapporten:
- Faunabeheerplan 2026 – 2031 – zie thema wolf
- Bijlage WenR Monitoringsadvies bij het Fbp 2026 – 2031 – zie thema wolf
- Wetenschappelijke onderbouwing Faunabeheerplan Utrecht 2026-2031, WENR 2025 zie thema wolf
Gunstige staat van instandhouding nog lang niet bereikt
In de wetenschappelijke onderbouwing van het Faunabeheerplan (vanaf pagina 115) van 2026-2031 voor Utrecht, schrijft WENR bovendien:
”Ten tijde van schrijven is de staat van instandhouding voor wolf nog niet bepaald. Vooralsnog is het uitgangsprincipe dat op Europees populatieniveau voor een gunstige Staat van Instandhouding 1.000 roedels nodig zijn (Jansman et al., 2021).
Met elf roedels in 2024, draagt Nederland nog een bescheiden ‘bijdrage’ aan het halen van dit aantal. Een recent onderzoek naar de habitatgeschiktheid van wolven in Nederland kwam tot een range van ca. 22-56 roedels (Biersteker et al., 2024). Ook Ottburg et al. (2025) concluderen dat de Nederlandse populatie een bijdrage kan leveren aan de Centraal-Europese populatie met minimaal 23 roedels en maximaal 56 roedels.”
Waarom wolven direct moeten worden doodgeschoten in Utrecht
De Stichting Valwild Utrecht valt onder de Faunabeheereenheid van de provincie Utrecht. De secretaris van de Stichting Valwild is Hans Jansens van Gellicum, ook werkzaam bij het Schoutenhuis in Woudenberg, dat alle landgoederen beheert.
De Valwild stichting die onder meer na een aanrijding met een wolf ter plaatse is, net zoals de politie, het ODU, de FBE, het landgoed, heeft ook eigen advies ingewonnen over hoe te handelen bij een aanrijding van een wolf. Zo staat in een jaarverslag te lezen:
”18 mei hebben alle vrijwilligers een uitnodiging ontvangen voor een lezing over ondraaglijk lijden van aangereden dieren en dan speciaal van de wolf. Hiervoor was uitgenodigd de heer Marjo Hoedemaker en een beleidsmedewerker van de provincie Utrecht die o.a. over de opdracht van doden van valwild gaat. De heer Hoedemaker heeft 60 jaar ervaring met wilde dieren hier in Nederlandse Dierenparken maar ook in het buitenland. Hij heeft een duidelijk verhaal gehouden over de wilde dieren in het algemeen en over aangereden dieren die in het wild leven en dan in het bijzonder over de verschillen van het ree en de wolf.
B.v. de wolf is een in het wild levend dier die niet gewend is aan de mens en belangrijk is dat die schuwheid naar de mens zo blijft daarom is een ‘REVALIDATIE” bij bv gebroken poot niet wenselijk daar het dier dan met mensen in aanraking moet zijn en dat is in mensentaal onmenselijk voor de wolf omdat dit tegen zijn natuur ingaat. Ook zal de wolf met een
gebroken poot een probleem hebben om voedsel te bemachtigen naast aaseter jaagt de wolf en moet daarom hard kunnen lopen.
In Nederland kunnen weliswaar wolven leven maar gezien de grootte van natuurlijke gebieden is dat voor een “gehandicapte wolf” niet haalbaar omdat het aanbod van natuurlijke dode prooidieren niet aanwezig is, de kans bestaat dan dat de gehandicapte wolf een prooi gaat zoeken die makkelijk te pakken is denk dan bv aan dieren rondom het huis.
Dit in tegenstelling met bv dieren die grazen en met een gebroken poot zich kunnen redden omdat ze toch overal voedsel kunnen vinden. De wolf is een dier wat vluchtgedrag toont, zal bij een aanrijding een wolf blijven liggen dan is dat onnatuurlijk en is het dier zo gewond dat onnodig lijden voorkomen moet worden.”
Commentaar Wolven in Utrecht
Met deze informatie en instructies worden medewerkers van Stichting Valwild naar een aangereden wolf gestuurd?
Gelukkig wisten een aantal aangereden wolven op tijd te ontkomen om rustig verder te leven. Zo was wolf Bram al eerder aangereden, evenals wolvin Juultje. En in de jaarverslagen van Stichting Valwild staan meer aanrijdingen met wolven vermeld, die tijdig waren vertrokken. Anders waren ze meteen doodgeschoten en was er waarschijnlijk geen enkele wolf meer op de Utrechtse Heuvelrug…
