LEUSDEN – In 2024 werd het nest van wolf Bram (GW3237m) en wolvin Eva (GW4076f) verstoord door oefeningen van Defensie met incidenten tot gevolg. Afgelopen voorjaar en zomer werd het tweede nest verstoord door landgoed Den Treek-Henschoten en hun ecoloog Erwin van Maanen zelf. De ecoloog schept er over op in de recente podcast Animal Matters: ”Ik heb hem met zijn welpen geobserveerd en ben ook heel dicht bij de welpen geweest terwijl Bram erbij was.” Ook nu waren er heftige gebeurtenissen. Vervolgens wees Van Maanen met beschuldigende vingers naar anderen en wolf Bram als oorzaak van problemen: Bram werd doodgeschoten. En waar zijn de twee kleine welpen gebleven?
Opiniërend achtergrondartikel – Update 3 februari 2025
In 2024 vertoonde wolf Bram (GW3237m) sterk beschermend, territoriaal en verdedigend gedrag in de kern van zijn territorium tijdens de welpentijd. Het hart van het territorium is op militair oefenterrein Leusderheide en de omliggende gebieden van landgoed Den Treek-Henschoten en Austerlitz. Dit gedrag ontstond door verstoringen van het nest. Het leidde tot incidenten en het via een noodbevel afsluiten van het kerngebied om interacties tussen mensen en wolven te voorkomen in de kwetsbare welpentijd. De afsluiting bracht de rust terug.
De provincie Utrecht was in 2024 van mening dat wolf Bram afgeschrikt moest worden: hij zou te veel aan mensen gewend zijn. Zo motiveerde de provincie Utrecht in de vergunningsaanvraag om wolf GW3237m af te schrikken:
”Volgens het Plan van aanpak valt de aandacht van de wolf voor een hond onder natuurlijk gedrag van een wolf. De wolf is (biologisch gezien) nieuwsgierig naar een soortgenoot. Het is riskant dat de wolf geen afstand houdt van aanwezige mensen want dat betekent verlies van de angst voor mensen. Wilde wolven houden namelijk grote afstand (ongeveer 100 meter) tot mensen. Het gedrag van deze wolf is zo onnatuurlijk dat er een risico op escalatie aanwezig is met gevaar voor mensen (en honden). De provincie vindt het uit verantwoordelijkheid voor mensen, hun honden en deze wolf van belang dat wordt geprobeerd het ongewenste gedrag van de wolf om te buigen. De wolf zou weer schuw gemaakt moeten worden voor mensen, zodat de wolf niet hoeft te worden afgeschoten. De aangevraagde omgevingsvergunning heeft als doel hiervoor te zorgen.“
De rechter bepaalde echter in september 2024 dat de wolf op geen enkele manier mocht worden verstoord, gevangen, verdoofd of gezenderd.
Omdat het gedrag van wolf Bram duidelijk in welpentijd door verstoringen rond de nest- en rendezvouslocaties was, kwam er een aanlijnplicht voor honden in het kerngebied en golden er extra adviezen voor bezoekers. Vanaf september, de tijd dat de welpen zelfstandig kunnen vluchten bij gevaar, tot en met het voorjaar was er geen enkel incident.
Eind april 2025 kregen wolf Bram (GW3237m) en wolvin Eva (GW4076f) opnieuw welpen in hetzelfde kerngebied.
Ook nu waren er weer verstoringen en werd op 19 mei 2025 een vrouw gebeten bij het Vogelwater. Het was voor het eerst dat wolf Bram een mens beet. Het was aanleiding voor de provincie om voor hem een afschotvergunning aan te vragen.
Het verstoren van een nest met wolvenwelpen is verboden omdat wolven strikt beschermde dieren zijn. Verstoring kan leiden tot stress, het in de steek laten van de jongen door de ouders, of verhoogde agressie ter verdediging. Het opzettelijk verstoren of naderen van een nest is strafbaar en brengt de overleving van de welpen in gevaar.
Ondanks de bepaling van de rechter, de motivering in de vergunning van de provincie Utrecht over habituatie, de angst voor escalatie, de geldende wet en het door verstoringen van het nest veroorzaakte defensieve gedrag van wolf Bram, blijkt ecoloog Erwin van Maanen van landgoed Den Treek-Henschoten, de welpen van wolf Bram meermalen te hebben bezocht. Zelfs waar wolf Bram bij was. Hij vertelt daarover in de podcast Animal Matters van 11 januari. Vervolgens wijst hij met een beschuldigende vinger naar anderen (die geen afstand houden) en wolf Bram zelf.
Erwin van Maanen: ”Ik heb hem met zijn welpen geobserveerd en ben ook heel dicht bij de welpen geweest terwijl Bram erbij was, maar hij vertoonde toen nooit agressief gedrag.”
Hoe het vanaf het voorjaar fout ging
Alles wees er afgelopen jaar op dat het nest van wolf Bram en wolvin Eva weer was verstoord. Net zoals dat in 2024 het geval was. Er was een incident op 19 mei, dat de aanleiding was voor de afschotvergunning van wolf Bram. Vanaf eind juli 2025 werden de wolven weer opgejaagd, nu door de afschotvergunning. Het leidde tot een tweede incident op 30 juli 2025. Het gedrag was door gewenning aan mensen geëscaleerd, zo meenden deskundigen.
Nu blijkt dat in de maanden daarvoor het landgoed Den Treek-Henschoten en hun ecoloog Erwin van Maanen bij de welpen zijn geweest, terwijl wolf Bram daar bij was. Hij is daar meerdere keren geweest. Van Maanen schreef daar afgelopen zomer over op Facebook en plaatste foto’s van wolf Bram en de welpen, die hij na vragen daarover van Wolven in Utrecht en publicatie van dit artikel, verwijderde:
Posts van Erwin van Maanen over de welpen en wolf Bram afgelopen zomer op Facebook (de berichten zijn verwijderd):
Het verstoren van wolven is strafbaar omdat het grote gevolgen kan hebben. En die gevolgen waren er. Maar alsof dat nog niet erg genoeg was, wijst Erwin van Maanen, die een fascinatie lijkt te hebben voor dark fantasy, demonen en weerwolven getuige zijn X-account, in de podcast Animal Matters naar anderen: “Daarom moeten we al in een heel vroeg stadium kijken wanneer wolven beginnen te interacteren met mensen – en ook met honden – en dat mogelijk al beoordelen als problematisch gedrag”.
In de podcast Animal Matters van januari 2026 komen Luigi Boitani en Erwin van Maanen aan het woord over wolven. Beide mannen waren betrokken bij de afschotadviezen van wolf Hubertus en wolf Bram op twee uitgesproken antiwolf privélandgoederen. De afschotvergunning voor wolf Hubertus is inmiddels geschorst.
Het profiel van Erwin van Maanen op X, hij heeft het profiel op maandag 2 februari 2026 volledig aangepast na publicatie van dit artikel, net zoals in september na publicatie daarover op Wolven in Utrecht hij zijn Facebookfoto’s verwijderde :
Enorme stress voor ouderdieren en welpen
De rechter had in september 2024 bepaald dat wolf Bram niet verstoord, gevangen of gezenderd mag worden. De provincie Utrecht was van mening dat wolf Bram moest worden afgeschrikt omdat hij te veel aan mensen gewend was geraakt en er een groot risico was voor escalatie. Lees de uitspraak van de rechter op rechtspraak.nl.
Hoewel landgoed Den Treek-Henschoten zelf in het jaarbericht over 2024 het volgende schrijft, was dat kennelijk geen enkele reden om zelf bezoek aan de welpen van wolf Bram, die nu juist bekend staat om zijn verdedigende gedrag, na te laten:
”In hun gedrag is duidelijk ook een interactie te zien met de mens. De incidenten, waarbij wolven dichter bij mensen en honden kwamen, getuigen hiervan. Dit leidt tot zorgen over hun gewenning aan mensen.“
”Ook nader onderzoek naar hoe problematische situaties (zoals overmatige gewenning aan mensen) kunnen worden aangepakt binnen de bestaande beschermingsregels, is noodzakelijk.”
Er werd, zo lijkt het, in 2025 welbewust een enorme schep bovenop verstoringen en gewenning aan mensen gedaan, door bij het nest met kleine welpen te komen. In plaats vande wolven rust te geven, werd de beschermende vaderwolf waarschijnlijk tot het uiterste getergd met menselijke aanwezigheid. Want het gedrag escaleerde, zoals voorspeld: hij beet twee keer.
Erwin van Maanen zegt in de podcast het volgende en lijkt daarbij schuld van gewenning bij anderen te leggen:
”En misschien is het goed om uit te leggen: vaak wordt gedacht dat tamme wolven gevoerd zijn door mensen. Dat is in sommige gevallen waar. Maar ik denk ook dat het de interactie en nabijheid tussen mensen en wolven is die ervoor zorgt dat sommige wolven hun schuwheid verliezen. Er zijn consequenties, en ook karakter speelt een rol. Net als mensen hebben wolven verschillende persoonlijkheden, wat sommige wolven sterker gewend maakt aan mensen.”
Wat deed Erwin van Maanen bij wolf Bram en het nest? Er hangen volop camera’s bij rendezvous- en nestlocaties. Waarom ben je bij een nest welpen dat volgens de wet niet verstoord mag worden, van een vaderwolf die erom bekend staat zeer defensief te zijn en die volgens de rechter beslist niet mag worden verstoord?
Ernstige gevolgen
De gevolgen spraken voor zich. Er werd voor het eerst gebeten in 2025. Het extra beschermende gedrag werd verdraaid en wolf Bram in de schoenen geschoven. Hij moest het met de dood bekopen. In mei werden er bovendien op de wildcamera vijf welpen gezien. Daarna niet meer. Wat is er met de twee welpen gebeurd? Het weekend van 17-18 mei 2025 en de week erna liepen de ouderdieren opvallend gespannen rond.
Het geval wil dat, na het incident van 19 mei 2025, Erwin van Maanen in opdracht van de provincie Utrecht een betaald advies heeft geschreven over het doodschieten van wolf Bram. Wolf Bram werd op 2 december 2025 doodgeschoten.
Hij schrijft zelf als conclusie het volgende:
Uit onderzoek blijkt dat ”probleemgedrag” altijd veroorzaakt wordt door mensen. In dit geval was het landgoed zelf de oorzaak en is dat verzwegen.
Erwin van Maanen: ”Bij wolf Bram weten we niet veel over zijn vroege geschiedenis, maar hij is geboren in Nederland, in een druk recreatiegebied. Hij groeide dus op dicht bij mensen.
Daarna begon hij honden te onderzoeken in zijn territorium en ging vervolgens over tot bijten: eerst een meisje, daarna nog een meisje, en uiteindelijk een incident: die aanval was het stevig bijten van een vrouw bij een meer, en de allerlaatste aanval was het
meesleuren van een jongetje het bos in. Het escaleerde dus. Daarom moeten we al in een heel vroeg stadium kijken wanneer wolven beginnen te interacteren met mensen –en ook met honden – en dat mogelijk al beoordelen als problematisch gedrag.”
Van Maanen is bij de wolven en welpen, terwijl hij beweert dat wolf Bram te veel aan mensen is gewend, en wijst nu wolf Bram aan als problematisch. Sterker nog hij heeft wolf Bram van predatiegedrag richting mensen beschuldigd, terwijl hij zelf mede het grote probleem is en heeft veroorzaakt.
Wolf Bram liet zelfs ontbijtende mensen met rust
Maandagmiddag 21 juli 2025 ontvingen we van Edwin (gegevens bij Wolven in Utrecht bekend) een ontroerend bericht met foto’s dat de bodem onder de urgentie in een klap wegslaat. Zijn geanonimiseerde verslag lees je hier. Hij schreef:
”Vandaag zijn mijn vriendin en ik wezen wandelen op het landgoed Den Treek-Henschoten. Rond 8 uur vanmorgen zaten wij langs de rand van een zandpad (beetje verscholen) te ontbijten terwijl we plotseling in onze ooghoeken een wolf vlakbij verscheen (circa 8 meter).
We stonden verrast maar rustig op, de wolf bleef even staan en koos er toen voor het pad te verlaten via het hoge gras en met boog om ons heen te lopen. Ik heb er nog snel een foto van kunnen maken.”
”Mensen die niets weten over wolvengedrag hadden medelijden met de wolf”
Want Van Maanen beweert dat mensen die opkomen voor de wolf het verdedigende gedrag verkeerd interpreteren. Een ander fragment uit de podcast:
”Van Maanen: Ja, dat is belangrijk, want veel mensen die niets weten over wolvengedrag hadden medelijden met die wolf en zeiden: “Hij doet alleen wat elke goede vader zou doen om zijn kinderen te beschermen.” Maar eerlijk gezegd: Bram was een goede vader. Ik heb hem met zijn welpen geobserveerd en ben ook heel dicht bij de welpen geweest terwijl Bram erbij was, maar hij vertoonde toen nooit agressief gedrag.
En ik ben het eens met Luigi: wetenschappelijke gegevens tonen aan dat wolven normaal gesproken hun welpen niet agressief verdedigen. Er zijn voorbeelden van wolven die op afstand blaffen, zoals een hond, maar nooit agressieve interacties zoals een beer bijvoorbeeld zou doen. Ik ken geen voorbeelden van wolven die dat doen. In mijn ervaring blijven ouderwolven uit het zicht of janken zelfs als ik in de buurt ben.”
Mensen die verstand hebben van wolven, blijven juist bij wolven en welpen uit de buurt. De rechter heeft niet voor niets in september 2024 bepaald dat wolf Bram niet verstoord mocht worden.
In het rapport dat Van Maanen schreef voor de provincie Utrecht over wolf Bram, staat onder meer:
”In de onderhavige casus – waarin inmiddels meerdere bijtincidenten zijn gerapporteerd – is het onduidelijk waar een mogelijk volgend incident toe zal leiden. Dit roept de vraag op of
escalatiepatroon bij individuele wolven kan gaan versterken en uitmonden in een volle
predatoire aanval veelal gericht op de keel of gezicht (pers. med. professor L. Boitani; Moriceau & Van Maanen 2023), middels een mogelijke escalatie zoals eerder wetenschappelijk gedocumenteerd door Geist (2014).”
Hoe is dit te rijmen met zijn eigen bewuste bezoeken aan nest- en rendezvouslocaties? Je zoekt een wolf met welpen op, die volgens je eigen adviezen in de categorie H valt?
Het opzettelijk verstoren van een wolf is in Nederland een zwaar economisch delict, aangezien de wolf een strikt beschermde diersoort is onder de Omgevingswet. Overtredingen kunnen leiden tot hoge boetes (tot €21.750 of hoger) of zelfs gevangenisstraffen van maximaal drie jaar.
In eerdere artikelen kun je lezen wat er nog meer fout ging rond het nest van wolf Bram:
Conclusie
Welpen benaderen van een vaderwolf, die bekend staat om zijn territoriale, beschermende en defensieve gedrag, en ondertussen concluderen dat de wolf te veel is gewend aan mensen en dat anderen het extra beschermende gedrag verkeerd interpreteren? Het is victim blaming en manipulatie in optima forma. Er is een onschuldige wolf gedood.
Wat kun je doen?
- Doe een melding bij de overheid
- Schrijf naar de provincie Utrecht, Afdeling Integriteit
- Schrijf naar de EU
- Doe een melding bij de politie
Als het gaat om opzettelijke verstoring, betreden van een wolvennest kun je online melding doen via de website van de politie (melding milieu-/natuurcriminaliteit).
Verstoring van beschermde diersoorten is een strafbaar feit (economisch delict), de politie is altijd een juiste eerste stap.
Je kunt hier de podcast beluisteren en via transscript meelezen:
